Zorunlu Karbon Piyasaları / Compliance Markets
Zorunlu karbon düzenlemeleriyle uyumlu ticaret, tahsis ve strateji yönetimi.
Zorunlu Karbon Piyasaları (ETS / Emissions Trading Systems), hükümetler tarafından düzenlenen ve şirketlere belirli bir emisyon hakkı tanıyan sistemlerdir. AB ETS, UK ETS, Güney Kore ETS ve yakında devreye alınacak Türkiye ETS gibi piyasalarda şirketler, operasyonlarının emisyon yoğunluğuna göre EUA, UKA veya ulusal tahsis birimleri ticareti yapar. Zorunlu karbon piyasaları, şirketlerin emisyonları için belirli bir “karbon birimi” satın alarak uyum sağlamasını gerektirir.
Zorunlu karbon piyasalarında fiyatlar; regülasyon, sektör sınırları, arz-talep ve makroekonomik sinyaller tarafından belirlenir. Her piyasanın kendi birimi (allowance) ve kendi uyum döngüsü vardır.
Avrupa Birliği Emisyon Ticaret Sistemi (EU ETS), dünyanın en büyük ve en likit zorunlu karbon piyasasıdır. Birimi EUA – EU Allowance
Avrupa Zorunlu Karbon Piyasası (EU ETS), başta enerji üretimi olmak üzere, elektrik ve ısı üreten tesisleri kapsamına alır. Bunun yanında ağır sanayi sektörleri—demir-çelik, çimento, rafineri, kimyasallar (amonyak, asit, hidrojen, metanol), alüminyum, cam, seramik ve kağıt üretimi—yüksek emisyon yoğunlukları nedeniyle sistemin temel bileşenleridir.
Ulaşım tarafında havacılık sektörü, AB içi tüm ticari uçuşları kapsayacak şekilde uzun süredir EU ETS’ye tabidir. 2024 itibarıyla kapsam genişletilmiş ve denizcilik sektörü de sisteme dahil edilmiştir; böylece 5.000 GT üzeri konteyner, tanker, dökme yük, ro-ro ve yolcu gemileri AB limanlarına yaptıkları seferlerde emisyonlarını EUA ile karşılamak zorundadır.
Bu dört ana grup—enerji, ağır sanayi, havacılık ve denizcilik—EU ETS’nin çekirdek sektörlerini oluşturur ve Avrupa’nın karbon fiyatlandırma mekanizmasının temelini belirler.
AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), Avrupa’ya ihracat yapan Türk şirketleri için ürün bazlı karbon maliyeti uygulayan yeni bir zorunlu uyum mekanizmasıdır. İlk aşamada demir–çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik sektörleri kapsam dahilindedir ve bu sektörlerde üretim yapan şirketlerin ihraç ettikleri ürünlerin gömülü CO₂ emisyonlarını hesaplaması, düzenli olarak CBAM raporu sunması ve 2026 itibarıyla bu emisyonlara karşılık CBAM sertifikası satın alması zorunlu olacaktır. Yüksek karbon yoğunluğuna sahip ürünler daha fazla maliyetle karşılaşacağından, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı ve proses optimizasyonu Türk ihracatçıları için doğrudan rekabet avantajı hâline gelir.
Türkiye’nin devreye almak üzere hazırladığı Emisyon Ticaret Sistemi (TR-ETS), başlangıçta enerji üretimi ve enerji yoğun sanayi sektörlerini kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Elektrik üreticileri, çimento, demir–çelik, rafineri, petro-kimya, seramik, cam ve kağıt gibi yüksek emisyonlu sektörler ilk fazda sisteme dahil edilmesi beklenen ana gruplardır. Bu sektörlerde faaliyet gösteren şirketler, yıllık emisyonlarını raporlamak ve belirlenen üst sınır çerçevesinde emisyon birimi (allowance) satın alarak uyum sağlamak zorunda olacaktır. TR-ETS’nin kademeli olarak genişlemesi ve sonraki fazlarda daha fazla sektörün kapsama dahil edilmesi beklenirken, sistem Türkiye’de karbon fiyatının oluşmasını ve şirketlerin karbon maliyetlerini yönetmesini zorunlu hâle getirir. Bu nedenle büyük sanayi üreticileri için şimdiden veri yönetimi, emisyon muhasebesi ve maliyet optimizasyonu kritik bir hazırlık alanı hâline gelmiştir.
Natta Energy, düzenleyici gereklilikleri karşılamak isteyen şirketlere risk yönetimi, pozisyonlama, uyum stratejisi ve piyasa erişimi sağlar.
- EUA ihtiyacı hesaplaması
- Piyasa erişimi
- Tedarik stratejisi
- Risk yönetimi
- MRV entegrasyonu